«دیوان در مورد رنج انسانی نهفته در بسیاری از پروندهها بیتفاوت نیست»
مصاحبهای با رئیس دیوان بینالمللی دادگستری، قاضی یوجی ایواساوا (Yuji Iwasawa)[1]
Edward Haxton
مترجم: دکتر هاجر راعی دهقی
پژوهشگر حقوق بینالملل
ویراستار علمی: دکتر امیر مقامی
عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
من در ۵ نوامبر ۲۰۲۵، با قاضی یوجی ایواساوا (Yuji Iwasawa)، رئیس دیوان بینالمللی دادگستری، مصاحبه نمودم. این مصاحبه شامل گفتوگویی گسترده بود که در آن به مواردی از جمله اولویتهای ایواساوا برای ریاستش، حجم و پیچیدگی روزافزون قضایای دیوان و چالشها و فرصتهای پیش روی نظم حقوقی بینالمللی پرداخته شد. این مصاحبه به منظور انتشار، ویرایش و خلاصه شده است.
با این سوال از ایواساوا شروع کردم که چطور قاضی و در نهایت رئیس دیوان بینالمللی دادگستری (ICJ) شد. علاقه او به حقوق بینالملل از کجا نشأت گرفت؟ «خب، من اول از همه به روابط بینالملل علاقهمند بودم و از آنجایی که ذهنی علمی دارم، منطق حقوق برایم جذاب بود و بنابراین طبیعی بود که به حقوق بینالملل علاقهمند شوم.»
علاقه ایواساوا به حقوق بینالملل منجر به جایگاه متنوع و برجستهای در این زمینه شده است. او در دانشگاه، عمدتاً به عنوان استاد حقوق بینالملل در دانشگاه توکیو و به عنوان متخصص در چندین نهاد و سازمان بینالمللی، از جمله رئیس کمیته حقوق بشر سازمان ملل متحد و به عنوان قاضی در دادگاه اداری بانک توسعه آسیایی (Asian Development Bank Administrative Tribunal) فعالیت داشته است.
در سال ۲۰۱۸، پس از استعفای قاضی هموطنش هیساشی اووادا (Hisashi Owada)، ایواساوا توسط کشورهای عضو سازمان ملل متحد به عنوان قاضی دیوان بینالمللی دادگستری انتخاب شد. او در سال ۲۰۲۰ برای یک دوره کامل نهساله از ۲۰۲۱ تا ۲۰۳۰ مجدداً انتخاب شد. از ایواساوا پرسیدم چه چیزی باعث شد که تصمیم بگیرد در سال ۲۰۱۸ برای انتخابات نامزد شود. «در آن زمان، من یک استاد دانشگاه بودم که حقوق بینالملل تدریس میکردم و قطعا دیوان بینالمللی دادگستری یک نهاد بسیار مهم در حقوق بینالملل است. من در صورت فراهم شدن فرصت، خدمت به عنوان قاضی دیوان بینالمللی دادگستری را راهی ارزشمند برای کمک به توسعه حقوق بینالملل و تقویت نظم حقوقی بینالمللی میدانستم.»
کنجکاو بودم نظر ایواساوا را در خصوص روند انتخابات بدانم. الزامات کمپینهای انتخابات بینالمللی میتواند برای نامزدهای خارج از دنیای دیپلماتیک شوکآور باشد. اکثر افرادی که در این مجموعه مصاحبه شدند، اذعان کردند که تجربیات انتخاباتی آنها خوشایند نبوده است. به طور خاص، قاضی توموکو آکانه (Tomoko Akane) هموطن ایواساوا و رئیس دیوان کیفری بینالمللی، خاطرنشان مینماید که این ناخوشایندی به ویژه برای نامزدهای ژاپنی حادتر است؛ چرا که «در ژاپن فرهنگ تبلیغ از خود وجود ندارد.» ایواساوا در مورد کمپین خود توضیح نمیدهد، اما اظهار میدارد که «روند انتخابات در سالهای اخیر تغییر کرده است. هر بار رقابتیترشده است. نامزدهای بیشتری وجود دارند، چندین نفر از یک منطقه که همگی واجد شرایط بالایی هستند.»
چه چیزی ارزشمندترین بخش قاضی بودن در دیوان بینالمللی دادگستری برای ایواساوا بوده است؟ «بسیار مایه خرسندی است که شاهد آن هستیم که فعالیت دیوان بینالمللی دادگستری به حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات بین کشورها و شفافسازی تعهدات حقوقی آنها کمک میکند و از طرف دیگر، دیدن اینکه تصمیمات دیوان و نظریات جداگانه قضات به طور منظم توسط کشورها و مفسران با دقت خوانده و تحلیل میشود. دنبال کردن واکنش کشورها در مورد تصمیمات ما و خواندن نقد مفسران از کار ما جالب است.»
در ماه مارس 2025، پس از استعفای قاضی نواف سلام (Nawaf Salam) برای تصدی سمت نخست وزیری لبنان، ایواساوا توسط قضات دیگر در دیوان بینالمللی دادگستری به عنوان رئیس انتخاب شد. او تا فوریه ۲۰۲۷، یعنی تا زمانی که قرار بود دوره ریاست سلام به پایان برسد، به عنوان رئیس دیوان خواهد بود.
از ایواساوا سوال شد چه چیزی باعث شد که خود را برای ریاست معرفی کند. «از آنجایی که من از قبل تجربه قضاوت داشتم و با سازکار داخلی دادگاه به خوبی آشنا بودم، احساس کردم آمادهام تا در لحظهای که دیوان از همیشه شلوغتر است، این چالش را بپذیرم.»
ایواساوا سه هدف کلیدی را برای ریاست خود مشخص میکند. «اولویت شماره یک من این است که دیوان به صدور آراء و نظریات مشورتی با بالاترین کیفیت ادامه دهد، به طوری که کشورها همچنان به دیوان اعتماد داشته باشند. اثربخشی دیوان نه تنها به تصمیم کشورها برای طرح دعوا بلکه به رعایت و اجرای تصمیمات دیوان توسط کشورها نیز بستگی دارد. به همین دلیل، این امر که تصمیمات دیوان مستدل و مبتنی بر حقوق باشند، بسیار اهمیت دارد.»
اولویت دیگر «نزدیکتر کردن دیوان به عموم مردم است. دیوان در آوریل سال آینده هشتادمین سالگرد اولین جلسه خود را جشن خواهد گرفت. این فرصت خوبی برای به اشتراک گذاشتن گستردهتر کار دیوان خواهد بود. ما با در نظر گرفتن این موضوع در حال برنامهریزی چندین فعالیت هستیم.» در نهایت، ایواساوا خود را متعهد به «بهبود و نوسازی بیشتر روشهای کاری دیوان» میداند.
اولویتهای ایواساوا آشکار است. اگر مورد اول مربوط به تداوم باشد، دو مورد آخر نشاندهنده آگاهی از این امر است که دیوان بینالمللی دادگستری – که اغلب رسمیتر و محتاط تر از سایر دیوانها و محاکم بینالمللی تلقی میشود – در جهانی در حال تغییر فعالیت میکند و ایواساوا به عنوان عضوی از دیوان تمایل دارد که مطابق با زمان پیش برود. استفاده کشورها از دیوان و روشهای کاری آن، موضوعاتی هستند که بعداً در گفتگویمان با جزئیات بیشتری به آنها خواهیم پرداخت، اما فعلاً تمرکز بر عملکرد ایواساوا است؛ قطعاً افزایش شفافیت و انعطافپذیری دیوان مورد استقبال بسیاری از افراد در جامعه بینالمللی قرار خواهد گرفت.
در زمان سخنرانی، بیش از شش ماه از دوره دو ساله ریاست ایواساوا گذشته بود و دیوان تا کنون نظریات مشورتی مهمی در مورد بحران اقلیمی و اسرائیل صادر کرده است. نظر او در مورد سه ماهه اول پرحاشیه ریاستش چیست؟ «دیوان بسیار پرمشغله بوده است. در سالهای اخیر، ما به طور متوسط 4.5 قضیه جدید در سال دریافت کردهایم که دو برابر میانگین تعداد قضایا دریافتی سالانه در گذشته است. ما در کمتر از دو سال، چهار درخواست برای نظریات مشورتی دریافت کردیم. حجم کار دیوان بیسابقه است.»
ایواساوا حجم سنگین و تعداد زیاد قضایا را بازتابی از جایگاه دیوان بینالمللی دادگستری میداند. «اعتمادی که جامعه بینالمللی به دیوان دارد بسیار اطمینانبخش است. فداکاری قضات و کارکنان اداری چشمگیر است. آنها شبانهروز تلاش میکنند تا اطمینان حاصل شود که دیوان تصمیماتی با بالاترین کیفیت و به موقع صادر مینماید.»
در حالی که ایواساوا مطمئن است که دیوان بینالمللی دادگستری از احترام و اعتماد کشورها برخوردار است، اما اذعان دارد که لزوماً در حال حاضر به صورت کلی نمیتوان همین امر را در مورد حقوق بینالملل تایید نمود. چند ماه پیش، به مناسبت هشتادمین سالگرد لازمالاجرا شدن منشور ملل متحد، ایواساوا بیانیهای صادر کرد که در آن اذعان داشت «نظم حقوقی بینالمللی با چالشهای جدی روبهرو است».
از ایواساوا میپرسم که این چالشها چیستند، چگونه بر دیوان بینالمللی دادگستری تأثیر میگذارند و چگونه کشورها و دیوان میتوانند به آنها پاسخ دهند. «نشانههای نگرانکنندهای از عدم پایبندی به تعهدات بینالمللی وجود دارد. دیوان از نظر شفافسازی تعهدات حقوقی کشورها، بازیگر مهمی در نظام بینالمللی است، اما تنها یکی از این بازیگران است. دیوان با تفسیر حقوق بینالملل با حسن نیت و حل مسالمتآمیز اختلافات بین کشورها، به تقویت نظم حقوقی بینالمللی کمک میکند. از این منظر، دیوان نقش مهمی ایفا مینماید. با این حال، نقش دیوان به صلاحیت آن که منوط به رضایت کشورهاست و محدودیتهای عملکرد قضایی محدود میشود.»
ایواساوا به روشنی بیان میکند که هم سازمان ملل متحد و هم کشورها در ایجاد این عدم مشارکت نقش دارند. «برای پاسخ به چالشهای پیش روی نظم حقوقی بینالمللی مهم است که همه ارکان سازمان ملل متحد به شیوهای مکمل یکدیگر اقدام نمایند و کشورها نیز به تعهدات بینالمللی خود عمل کنند. اجرای حقوق بینالملل در درجه اول بر عهده کشورهاست.»
علاوه بر نشانههایی از عدم پایبندی به تعهدات بینالمللی، چالش دیگری که در حال حاضر نهادهای بینالمللی و به طور کلی ارکان با ماهیت چندگانه با آن مواجه اند ، کاهش بودجه است. سازمان ملل متحد به طور خاص با بحران شدید بودجه روبهرو است. در اکتبر امسال، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، ضمن ارائه بودجه منظم سازمان ملل متحد برای سال ۲۰۲۶ که به شدت کاهش یافته بود، هشدار داد که سازمان ملل متحد با «دور تند ورشکستگی» مواجه است، مگر اینکه کشورهای عضو حق عضویت خود را به طور کامل و به موقع پرداخت کنند. از ایواساوا میپرسم که آیا بحران بودجه بر دیوان بینالمللی دادگستری، به عنوان نهاد قضایی اصلی سازمان ملل متحد که توسط این سازمان تأمین مالی میشود، تأثیرگذار است. «بودجه دیوان بخشی از بودجه عمومی سازمان ملل متحد است. با این حال، این بودجه تنها ۱٪ را تشکیل میدهد. ما یک نهاد ضعیف هستیم. مردم اغلب از شنیدن اینکه فقط ۱۲۵ کارمند دائمی در دیوان وجود دارد، متعجب میشوند. ما از بحران بودجه در سازمان ملل متحد آگاه هستیم و تمام تلاش خود را میکنیم تا سرحد امکان کارآمد باشیم. دیوان به طور سنتی در ارائه درخواست بودجه بسیار محافظهکار بوده است. بین سالهای ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴، تنها دو کارمند اضافه شدند در حالی که حجم پروندهها دو برابر شد. من به تازگی از نیویورک برگشتم، جایی که با نمایندگان کشورهای عضو گفتوگو کردم. خوشحالم که دیوان از حمایت بسیار گستردهای برخوردار است و اطمینان دارم که دیوان همچنان بودجه خود که نسبتاً افزایش یافته اما برای انجام وظایفش بسیار ضروری است را دریافت خواهد کرد.»
مصاحبه من با ایواساوا در دفتر دیوان بینالمللی دادگستری در کاخ صلح لاهه انجام میشود. ما در اتاق قرمز کاخ ملاقات میکنیم، جایی که قضات دیوان در زمان استراحت در جلسات شفاهی در تالار بزرگ دادگستری برای بحث در مورد قضایا گرد هم میآیند. دیوارهای اتاق قرمز با تصاویر با وقار روسای سابق دیوان مزین شده است که جایگاه دیوان بینالمللی دادگستری را به عنوان یکی از قدیمیترین و باشکوهترین نهادهای حقوقی بینالمللی برجسته میکند. اما علیرغم هالهای از تاریخ مستند و تغییرناپذیری دیوان و محیط باشکوه آن، دیوان بینالمللی دادگستری در سالهای اخیر با پیشرفتهای چشمگیری در حجم قضایا و استفاده از آن توسط کشورها و سازمانهای بینالمللی دستخوش تحول شده است.
در ابتدا، استفاده از دیوان بینالمللی دادگستری توسط کشورها و سازمانهای بینالمللی به طرز چشمگیری افزایش یافته است، به طوری که در حال حاضر ۲۴ قضیه ترافعی در قضایای دیوان قرار دارد و طی چند سال گذشته، تعداد زیادی درخواستهای مهم در زمینه صدور نظریات مشورتی به دیوان تقدیم شده که بیسابقه است.
دومین تحول مهم، موضوع قضایای موجود در دیوان است. به طور سنتی، بخش عمده قضایای دیوان شامل قضایای مستقل با کاربرد نسبتاً محدود، مانند اختلافات مرزی، ارضی و دریایی بوده است. با این حال، در سالهای اخیر، به طور فزایندهای از دیوان خواسته شده است تا در مورد نقضهای ادعایی تعهدات عام الشمول (erga omnes) مربوط به منافع جمعی و کاربرد آن در جامعه بینالمللی مانند نسلزدایی، شکنجه و تبعیض نژادی قضاوت نماید.
در نهایت، در کنار افزایش تعداد قضایای مطروح در دیوان، در تعداد کشورهای شرکتکننده در این قضایا نیز افزایش قابل توجهی مشاهده میگردد. به عنوان مثال، ۳۳ کشور در مرحله ایرادات مقدماتی قضیه اوکراین علیه روسیه به موجب کنوانسیون نسلزدایی و ۱۴ کشور (تا به امروز) در قضیه آفریقای جنوبی علیه اسرائیل (که آن هم بر اساس کنوانسیون نسلزدایی است) درخواست ورود به دعوا داشتهاند.
این افزایش در تعداد قضایا و شرکتکنندگان ممکن است نتیجه تغییر موضوع قضایای دیوان بینالمللی دادگستری از اختلافات دوجانبه مستقل به مسائل «وجودی»تر با کاربرد گستردهتر و مورد توجه جامعه بینالمللی باشد. بر اساس معاهدات چندجانبه مانند کنوانسیون نسلزدایی، کنوانسیون مبارزه با شکنجه و کنوانسیون رفع هر گونه تبعیضنژادی، هر کشور عضو کنوانسیون ممکن است منافع حقوقی در تضمین رعایت کنوانسیون داشته باشد.
با توجه به این تحولات، از ایواساوا میپرسم که حجم و پیچیدگی روزافزون قضایای دیوان چه چالشها و فرصتهایی را برای دیوان بینالمللی دادگستری ایجاد میکند. «همانطور که قبلاً اشاره کردم، معتقدم حجم فزاینده قضایای دیوان نشانهای از اعتماد و اطمینان کشورها و سازمانهای بینالمللی به دیوان است. در پیشگاه دیوان، همه کشورها، صرف نظر از اندازه یا قدرتشان، برابرند. استدلالهای آنها با احترام کامل به حقوق آیین دادرسی بیطرفانه و مستقل شنیده میشود. تنوع روزافزون قضایا نیز خوب است ، زیرا به این معنی است که جنبههای مختلف حقوق بینالملل توسط دیوان تفسیر و تعهدات کشورها روشن میشود. به رسمیت شناختن تعهدات عامالشمول توسط دیوان نیز یک تحول مهم است.»
و چالشها؟ «البته! این فرصتها قطعاً چالشهایی را نیز به همراه دارند. دفتر دیوان اساساً در همان سطح از منابع باقی مانده است، در حالی که قضایا هم از نظر اندازه و هم از نظر پیچیدگی افزایش یافتهاند. علاوه بر این، دیوان صلاحیت محدودی دارد و تصمیمات آن فقط مربوط به جنبههای حقوقی اختلافات است. بنابراین این موارد محدودیتهایی هستند که باید از آنها آگاه باشیم. ما نمیتوانیم دیوان را با انتظارات بیش از حد تحت فشار قرار دهیم.»
به عنوان نکتهای فرعی، از ایواساوا پرسیدم که آیا فکر میکند مشخصات کاندیداها در انتخابات قضایی آینده دیوان بینالمللی دادگستری تغییر خواهد کرد تا منعکسکننده تحولات اخیر در موضوع قضایای مطرحشده در دیوان باشد. او میگوید «پیشبینی غیرممکن است» ،اما تا به امروز «مشخصات [کاندیداها] بدون توجه به تحولات در رویه قضایی ثابت مانده است، افرادی با شخصیت اخلاقی والا که بالاترین صلاحیتهای حقوقی را دارند.»
نظر ایواساوا در مورد اینکه نباید انتظارات را از دیوان زیاد کرد، جالب است. آیا او احساس میکند که انتظارات و خواستههای جامعه بینالمللی از دیوان بینالمللی دادگستری به طور غیرمنطقی بالا است؟ «خوب است که جامعه بینالمللی برای دیوان احترام زیادی قائل است. دیوان نهاد مهمی برای حفظ حاکمیت قانون و صلح است و موارد بسیاری وجود دارد که آراء و نظریات دیوان باعث حل و فصل مسالمتآمیز یک اختلاف شده یا منجر به افزایش پویایی در مذاکرات دیپلماتیک شده است. این امر اطمینانبخش است، اما باید در نظر داشته باشیم که نقش دیوان محدود است. روشهای مختلفی برای حل و فصل مسالمتآمیز اختلافات وجود دارد که دیوان بینالمللی دادگستری تنها یکی از آنهاست.»
ارزیابی ایواساوا مبنی بر اینکه قضایای رو به افزایش دیوان، معیاری برای سنجش جایگاه شایسته آن در میان کشورهاست، یادآور مصاحبه چندسال پیش با فیلیپ گوتیه، دبیر دیوان بینالمللی دادگستری، است که او تعداد فزاینده قضایا را «نشانهای از چندجانبهگرایی موفق» توصیف کرد. از ایواساوا میپرسم که آیا او موافق است. آیا افزایش حجم قضایا معیار خوبی برای موفقیت دیوان است؟ «ما برای سنجش موفقیت دیوان، باید عوامل مختلفی را بررسی کنیم. اول، تعداد اختلافات مطرحشده توسط کشورها و نظریات مشورتی درخواستشده توسط سازمانهای بینالمللی. دوم، اجرای آرا توسط کشورها و اقدامات انجامشده توسط سازمانهای بینالمللی بر اساس نظریات مشورتی صادر شده. سوم، دقت استدلال دیوان و احترامی که از سوی کشورهایی طرف اختلافات نیستند، برخوردار است. بنابراین موفقیت دیوان به عوامل متعددی بستگی دارد و من به آینده دیوان خوشبین هستم.»
تأکید ایواساوا بر رعایت و احترام کشورها به آرای دیوان بینالمللی دادگستری به عنوان معیاری برای موفقیت دیوان، این پرسش را مطرح میکند که بسیاری از قضایا مطروح در دیوان، ابعاد سیاسی مهمی دارند و تصمیمات دیوان اغلب منجر به واکنشهای سیاسی شدید کشورها میشود. دیوان چگونه با این مسائل برخورد میکند؟ «این صحیح است که بسیاری از قضایای مطروح در دیوان بعد سیاسی دارند. این بخشی از ماهیت حقوق بینالملل است. با این حال، نقش دیوان حل و فصل اختلافات بر اساس حقوق بینالملل و از همه مهمتر، در محدوده صلاحیت خود است. دیوان تنها زمانی میتواند اقدام کند که کشورها به صلاحیت آن رضایت داده باشند.» بنابراین در اصل ما بر اساس دو فرضیه عمل میکنیم: ابزاری که دامنه صلاحیت دیوان را تعریف میکند و این واقعیت که اختلافات باید بر اساس حقوق حل و فصل شوند. این دو ملاحظه، حوزه اقدامات دیوان را تعیین میکنند.
البته دیوان در مورد زمینه سیاسی یا رنج انسانی نهفته در بسیاری از پروندها بیتفاوت نیست. دیوان در آرای خود، این ملاحظات را در نظر میگیرد. با این حال، تصمیمگیری مبتنی بر حقوق است. وقتی دیوان تعهدات یک کشور را تعیین میکند یا در خصوص آنکه تعهدات خاصی نقض شده است یا خیر تصمیم میگیرد، رای خود را بر اساس ملاحظات حقوقی اتخاذ میکند.
افزایش اخیر حجم و پیچیدگی قضایای دیوان، در مورد روشهای کاری دیوان پرسشی را مطرح میکند. اصرار دیوان بر ارائه نسخههای چاپی متعدد (اغلب حجیم) از قضایا و نسخههای فیزیکی امضاشده توسط کشورها، در دنیای مدرن و فناورانه که دیوان در آن فعالیت میکند، به طور فزایندهای بیمورد و غیرعملی به نظر میرسد. با توجه به اینکه «بهبود و نوسازی روشهای کاری دیوان» یکی از اولویتهای او به عنوان رئیس دیوان است، از ایواساوا میپرسم که آیا فرآیندهای داخلی و روشهای کاری دیوان برای مقابله با افزایش حجم قضایا و مشارکت کشورها مجهز شدهاند یا خیر. «دیوان دائماً در حال بررسی روشهای کاری خود است و در موارد خاص به منظور افزایش کارایی، استثنائاتی برای رویههای تعیینشده در نظر گرفته شده است. گروهی از قضات در دیوان وجود دارند که وظیفه بررسی روشهای کاری و ارائه پیشنهادها را بر عهده دارند. ما در حال بررسی راههایی هستیم که بتوانیم از فناوری برای کارآمدتر کردن کار خود استفاده کنیم. ما متعهد به همگام شدن با پیشرفت فناوری و داشتن دیوانی متناسب با قرن بیست و یکم هستیم.»
با این حال، ایواساوا به این نکته اشاره دارد که محدودیتهایی در مورد آنچه دیوان میتواند در این زمینه انجام دهد، وجود دارد. «در طول رسیدگی به یک قضیه، بیشتر زمان توسط کشورها صرف تهیه لوایح کتبی خود میشود. دیوان تنها تا حدی میتواند برای تسریع روند کار اقدام کند.» او همچنین هشدار میدهد که تلاشها برای سادهسازی آیین دادرسی و روشهای کاری دیوان باید همچنان به قضات اجازه دهد تا کار خود را به درستی انجام دهند. «ما نمیتوانیم کیفیت تصمیمات را با کاهش مراحل دادرسی قربانی کنیم. قدرت دیوان در تصمیمات مستدل نهفته و شیوه دادرسی آن در طول زمان پابرجا مانده است.»
از مسائل داخلی به مسائل خارجی میپردازم و از ایواساوا میپرسم که رابطه دیوان بینالمللی دادگستری را با سایر دادگاهها چگونه ارزیابی مینماید. آیا رویه واحدی وجود دارد؟ «دیوان بینالمللی دادگستری از نزدیک کار سایر دادگاهها و مراجع بینالمللی را دنبال میکند. حتی اگر گاهی اوقات تصمیمات سایر دادگاهها در تصمیمات ما ذکر نشود، با این حال، دیوان همچنان آنها را تجزیه و تحلیل میکند. ما همچنین مرتباً با قضات سایر دادگاهها به منظور مباحثه در خصوص مسائل مشترک مورد علاقه، چه در مسائل ماهوی و چه در مسائل دادرسی، از جمله روشهای کار، ملاقات میکنیم. به عنوان مثال، امسال با قضات دیوان دادگستری جامعه اقتصادی کشورهای غرب آفریقا (ECOWAS) و قضات دیوان بینالمللی حقوق دریاها (ITLOS) ملاقات کردیم.»
مصاحبه را با این سوال به پایان رساندم که آیا برای پایان دوره فعلی قضاوتش در دیوان بینالمللی دادگستری در سال ۲۰۳۰ برنامهای دارد یا خیر. ایواساوا پاسخ داد که با توجه به حجم قضایای فعلی دیوان به آیندهای دور فکر نمیکند. «تمرکز امروز (December 11.2025) من بر وظایف ریاست دیوان و کار دیوان است.»[2]
[1] https://www.ejiltalk.org/the-court-is-not-blind-to-the-human-suffering-behind-many-of-our-cases-an-interview-with-the-president-of-the-international-court-of-justice-judge-yuji-iwasawa/
[2] ویراستار ادبی: صادق بشیره (گروه پژوهشی آکادمی بیگدلی)