تهیه و تنظیم: استادمحمدرضا ضیائی‌بیگدلی

اصطلاحات به ترتیب الفبای انگلیسی درج شده‌اند.

اصطلاحات حقوقی انگلیسی و لاتین به فارسی در دیوان بین المللی دادگستری (اصطلاحات شکلی)

a contrario                                         مفهوم مخالف

a Fortiori                                            به طریق اولی (مرجح)

adminstration of Justice                     تحقق عدالت

abuse of Process                                  سوء استفاده از جریان دادرسی

acquiescence                                     عدم مخالفت – سکوت به منزلۀ رضایت

acquisitive Prescription                      مرور زمان اکتساب یا موجد حق

act Prematurely                                 اقدامات پیش از موعد یا پیشدستانه

actori incumbit onus Probandi            البینه علی المدعی(باراثبات دعوا بر عهدۀ مدعی است)

ad damnum                                       خسارت مورد ادعا

admissibility of claims                         قابلیت پذیرش ادعاها

admissibility of the application           قابلیت پذیرش دادخواست

advisory opinion                                نظریۀ مشورتی

adversary                                          اصل تقابل

advisory Proceedings                         رسیدگی مشورتی

advocate                                            وکیل

agent                                                 نمایندۀ کشور در دیوان

agnosticism                                         ندانم گرایی

allegation                                           ادعا

appeal                                               تجدید نظر (استیناف)

applicable law                                    قانون حاکم – حقوق قابل اجرا

applicant                                            خواهان

applicant’s council                              مشاور حقوقی (وکیل ) خواهان

application                                         دادخواست

arguendo                                           به فرض

argument                                           استدلال

arrangements                                    ترتیبات

assessor                                             دستیار

attorney geneal                                  دادستان کل

aut Judicare                                       الزام به محاکمه

authoritative                                      معتبر

authoritative text                               متن معتبر یا رسمی

award                                                رأی (داوری)

axiom                                                اصل مسلم، امر بدیهی

background information                    سابقۀ موضوع

before the Court                                نزد دیوان

bench                                                هیأت قضات دیوان

binding                                              الزام آور

body of Judges                                   هیئت قضات

bring up                                             اقامه دلیل کردن

built in dispute                                   اختلاف موجود

burden of evidence                            بار اقامۀ دلیل

burden of Proof                                 بار اثبات دعوا

but for                                               علت اصلی

calling of witnesses                             احضار شهود

case                                                   قضیه ، پرونده

casting vote                                       رأی قاطع [رئیس دیوان در شرایط برابری آرای قضات]

causal nexus                                       رابطۀ سببّیت

causa Petendi                                      سبب خواسته

certified copy                                     رونوشت مصدق

chamber                                            شعبۀ [خاص دیوان]

chiaroscuro of law                              سایه روشن حقوق

circumstances so require                   ایجاب کردن اوضاع و احوال

claim is well Founded in  fact and law      موجه بودن دعوا هم از حیث موضوعی و هم از حیث حکمی

comment                                           شرح و توضیح [کمیسیون حقوق بین الملل]

Commitment                                      الزام ، تعهد

common sense                                   عقل سلیم

communication                                  ابلاغ

compelling reasons                            دلایل موجه

competence competence                   صلاحیت در صلاحیت- اختیار در تعیین صلاحیت

Competence to hear                          صلاحیت استماع

Complaint                                          شکایت

composition of the Court                    ترکیب دیوان

compromissory clouse                        شرط فیصلۀ اختلافات

compulsory ipso Facto                        قضاوت اجباری به خودی خود

compulsory Jurisdiction                      صلاحیت ترافعی یا اجباری

conclusion                                         خاتمه – نتبیجه گیری

conduct                                             صدور رأی – تنظیم کردن [رأی]

consensual line                                   خط رضایی

consider                                             تشخیص دادن

constituent instrument                       سند مؤسس

construction of a convention              تفسیر یک عهدنامه

content                                              ادعا کردن – استدلال کردن

Contention                                         ادعا

contentious cases                               قضایای ترافعی

conviction intime of the Judge               اقناع شخصی [درونی] قاضی

corpus Juris                                        مجموعه قواعد حقوقی

correction of a slip or error                تصحیح یک اشتباه یا عمل سهوی

counsel                                              مشاور

court is sitting                                    دیوان دایر است

counter – claim                                  دعوای متقابل

counter- memorial                             لایحۀ متقابل

Court shall remain permanently in session    دیوان همیشه در حال اشغال خواهد بود

critical date                                         زمان حساس یا تعیین شده

cross examination                               مواجه شهود

deciding to resign                               تصمیم به استعفا

declaration                                        اعلامیه

declaration of  intent                           اعلامیۀ حاکی از قصد

declaration of Judge                           اعلامیۀ قاضی

default Proceeding                             رسیدگی غیابی

defend                                               دفاع

defendant                                          خوانده

deliberation                                       مشاوره – شور

demonstrate                                      اثبات کردن

demonstration                                   اقامۀ دلیل

denial of Justice                                  استنکاف از اجرای عدالت

density of the time                          تراکم زمان

deposit of the declaration                       تودیع اعلامیه

deputy – registrar                              معاون دفتردار دیوان

derivative Proceeding                        رسیدگی فرعی یا ثانوی

determination of the rules of law       شناخت یا تشخیص قواعد حقوقی

dictum                                               مقدمات حکم

direct common action                        دستور ادغام مشترک

discontinuance                                   استرداد دعوا- ترک دعوا یا انصراف از دعوا

discovery of the new fact                   کشف واقعۀ جدید

discretion                                           صلاحدید

disguised request                               درخواست غیر واقعی

dismissal of the case in limine litis       رد دعوا در آستانۀ رسیدگی

disposal of the Court                          در اختیار دیوان

dispositive                                          متن اصلی رأی

dissolution                                         انحلال [شعبه]

district court                                      دادگاه (فدرال) بخش در سازمان قضایی ایالات متحدۀ امریکا

dolus specialis                                    سوء نیت خاص

doubtful interpretation                      تفسیر اختلافی

due process                                       رعایت تشریفات قانونی

due Process of law                             روند صحیح حقوقی

enquiry                                              تحقیق

entitled to appeal                               حق تجدید نظر خواهی

equitable criteria                                معیار منصفانه

evidence                                            ادلۀ اثبات دعوا – شواهد

evidence materials                             اسناد اثباتی

evidential weight                               ارزش یا اعتبار اثباتی

ex aequo et bono                               اصل صلاح و صوابدید

ex hypothesi                                      به فرض

ex injuris Jus non oritor                      ار منشأ من غیر حق ، حق برنمی خیزد

ex officio                                            به اعتبار سمت

ex Post facto                                      اصول گذشته

executive Party (clause)                      بخش (بند) اجرایی

expenses of the Court                        هزینه های دیوان

expert opinion                                   نظر کارشناسی

expert witnesses                                شاهدان کارشناس

explanations                                      توضیحات

expressis verbis                                  آنچه صریحاً بیان شده است

eyewitness accounts of the facts                  اظهارات شاهد عینی

face-to-face proceeding                     رسیدگی حضوری

fact finding process                            فرایند دستیابی به حقیقت – فرایند کشف حقیقت

factual background                            سوابق واقعی

factual information                            اطلاعات مبتنی بر واقعیت

federal court of first instance    دادگاه بدوی دیوان فدرال در نظام قضایی ایالات متحدۀ امریکا

filling of any vacancy                          پرکردن هر کرسی خالی

final  Judgment                                  رأی قطعی

find                                          تشخبص دادن- تصمیم گرفتن – دریافتن، نظر دادن، رأی دادن

formal Joinder                                    ادغام یا تلفیق شکلی

formal note                                        یادداشت رسمی

formalistic reasoning                          استدلال شکلی

forum Prorogatum                             صلاحیت معوق یا ضمنی

forum shopping                                 دادگاه مناسب

full Court                                           دیوان با ترکیب کامل قضات

full membership                                 عضو کامل

funds of the Court                              بودجۀ دیوان

general list                                         فهرست عمومی [دعاوی]

givens                                                تصمیمات

good administration Justice                مدیریت صحیح دادگستری

habeas corpus                          حکم احضار شخص توقیف شده به دادگاه برای بازجویی درباره علتتوقیفش‌در نظام قضایی ایالات متحدۀ امریکا

hearing by the Court                            استماع توسط دیوان

hearing closed                                    ختم رسیدگی

heremeneutics        هنر و علم تفسیر، مجموعۀ قواعد قابل اجرا در تفسیر متون حقوقی . برخی آن را تفسیر غایی ترجمه کرده اند .

history of the Proceedings                  تاریخچۀ رسیدگی

holistic Process                                  فرایند کل نگر

impose                                               وضع کردن – تحمیل کردن

in concreto                                        به طور عینی

in extensor                                         به تفصیل

In limine litis                                       در ابتدای رسیدگی

In Presentia                                        حضوری

incidental Proceedings                       دعاوی یا رسیدگی های طاری

indicate                                              تعیین کردن، اتخاذ کردن

Indicating                                              تشخیص

indispensable- third- Party                  اجتناب ناپذیر بودن ورود ثالث به دعوا

infra legem                                         تعدیل قاعدۀ حقوقی

institutinal underastanding                برداشت نهادینه

instituting Proceedings                       اقامه یا طرح دعوا

institution of Proceeding                    طرح یا اقامۀ دعوا

inter alia                                            از جمله

inter- generational equity                   انصاف میان نسلی

inter temporal law                             حقوق در گذر زمان

interest of a legal nature                    نفع حقوقی

interests of Justice                              مصالح عدالت

Interim measures of Protection          اقدامات موقتی تأمینی

interim order                                     قرار موقت

interim Pratection                              تأمین موقت

Intermediate federal appellate Court  دادگاه تجدیدنظرفدرال میانه در نظام قضایی ایالات متحدۀ امریکا

internal Judicial Practice                     رویۀ قضایی داخلی

international adjective law  حقوق بین الملل شکلی یا قواعد بین المللی حاکم بر آئین دادرسی

international legal corpus                   بدنۀ حقوق بین الملل

International procedural law              حقوق شکلی بین المللی

Intervention                                       ورود (ثالث به دعوا)

Invoke                                               استناد کردن

ipso Jure                                            از نظر حقوقی

Joinder of Proceedings                       رسیدگی توأمان – تلفیق رسیدگی ها (دعاوی)

Joint approval board                          تجدید نظر خواهی مشترک

Judge ad hoc                                      قاضی اختصاصی

Judgment                                           رأی (دیوان)

judicial autonomy                              استقلال قضایی

Judicial commisson of Inquiry             کمیسیون قضایی تحقیق

judicial economy                                صرفۀ قضایی

Judicial function                                 کار ویژۀ قضایی

Judicial intervention                           مداخلۀ قضایی

Judicial law – making                          ایجاد قاعده براساس آرای قضایی

Judicial notice                                    امر بدیهی و محرز (از نظر دادگاه )

judicial Propriety                                نزاکت قضایی

Judicial Prudence                               احتیاط قضایی

judicial vacations                                تعطیلات قضایی

Jura novit curia                                  دادگاه تصمیم گیرنده درباره حقوق

Jura novit curia legal Implication          دیوان عالم به قانون است

Juridical epistemology                        معرفت شناسی حقوقی

Juris diction                                        حقوق موجود

Jurisdiction                                        صلاحیت – مراجع حقوقی

jurisdiction conditional                       صلاحیت شرطی

Jurisdiction costs                                هزینۀ دادرسی

Jurisdictionalization                            [فرایند] قضایی شدن

Jus dispositivum                                     حقوق موضوعه یا تحققی

Jus necessarium                                 حقوق عینی – حقوق ضروری

Jus standi                                           حق حضور (دیوان) – حق اقامۀ دعوا

Justiciable                                          قابل رسیدگی قضایی

Justitia longa via brevis                      زندگی کوتاه است ، اما عدالت ماندگار یا پایاست

lacks Jurisdiction                                نبود یا فقدان صلاحیت

lato sensu                                          مفهوم موسع

law at the time                                   حقوق در زمان

law of conscience                               حقوق مبتنی بر وجدان

legal construction                              ساختار حقوقی

legal correctness                                صحت حقوقی

legal grounds                                     مبانی حقوقی

legal implication                                 استلزام حقوقی

legal question                                    سئوال حقوقی

legal ties                                            علایق حقوقی

legisiative order                                 فرمان قانونی

lex posterior                                      قاعدۀ مؤخر

lex specialis                                        قاعدۀ خاص

literal interpretation                           تفسیر تحت اللفظی

litigant                                               طرف دعوا

Litigation                                            دعوا – اقامه یا طرح دعوا

living instruments                               اسناد زنده

margin of appreciation             حاشیۀ صلاحدید- حاشیۀ امن تفسیر- حاشیۀ ارزیابی یک متن

member of the Court                         قاضی عضو دیوان

memorial                                           لایحه

mens Legis                                         قصد قانون گذار

merit                                                 ماهیت رأی – رأی ماهوی

meta juridical                                     فراحقوقی

minute                                               صورتجلسه

modua vivendi                                    ترتیبات موقتی

modus operandi                                 روش کار

mutatis mutandis                               با تغییرات لازم

mute                                                  انتفاء موضوع دعوا

nationality of claim                             تابعیت دعوا

ne bis in idem                                    منع محاکمۀ مجدد

negative demonstr ation                     مفهوم مخالف

non- appearance                               عدم حضور

non movere                                       غیرقابل اجرا

notice                                                اخطار

Notification                                        ابلاغیه – اخطاریه

obiter dicta                                         مسائل خارج از موضوع – مسائل حاشیه ای یا فرعی

obiter dictum                                     خارج از موضوع – طرداً للباب- مقدمات حکم

obligation of conduct                         تعهد به وسیله یا رفتار

obligation of due  diligence       تعهد به مراقبت در حد عادی و معقول ، به میزانی که یک فرد عادی در

شرایط معمولی به کار می برد . تعهد به مراقبت مقتضی و لازم

obligation of result                             تعهد به نتیجه

observe                                           اعلام داشتن – اظهار عقیده کردن ، نظر دادن

obsuri libili                                          ابهام خواسته

official Languages deliver of Judgment                            زبان های رسمی صدور رأی

open Court                                         جلسۀ علنی دیوان

operative clause                                 بند اجرایی

oral argument                                    استدلال شفاهی

oral proceedings                                 آئین رسیدگی شفاهی – رسیدگی های شفاهی

order                                                 قرار

Pacific settlement of international disputes  فیصلۀ مسالمت آمیز اختلافات بین المللی

Pari Passu                                           به صورت یکسان

particulars cases                                 قضایا یا دعاوی خاص

party to the Statute                            عضو اساسنامه

Peer review                                       رسیدگی یا بررسی دقیق

pendente lite                                      در جریان دادرسی – تا تعیین تکلیف دعوا

pending the final decision                  تا صدور تصمیم نهایی

periodic leave                                    مرخصی دوره ای

Permanent Court of Arbitration (PCA)                    دیوان دایمی داوری

Permanent Court of International Justice (PCIJ)      دیوان دایمی دادگستری بین المللی

Petita                                                 خواسته

Petitum                                              خواسته

phases of the case                              کلیۀ مراحل دعوا

Pilot Judgments                                 آرای راهنما

Plausibility                                           موجه بودن – باورپذیری- قابل قبول بودن

Pleadings                                            دفاعیات – دعاوی

Positive demonstration                      اقامۀ دلیل مثبت

Power of the Court                             اختیار دیوان

Power to indicate any Provisional measure   اختیار یا صلاحیت تعیین یااتخاذ هرگونه اقدام موقتی

practice direction                                     راهنمای اقدام [مصوب دیوان]

Precautionary legal action                  اقدام حقوقی احتیاطی

Preliminary objections                        ایرادات مقدماتی

preserve the rights                             حفظ حقوق

presidency                                         ریاست

President of the Court                        رئیس دیوان

Prima facie                                         [صلاحیت] علی الظاهر

Prima principia                                   اصول اولیۀ [حقوقی]

Principal Judcial organ of the UN                  [دیوان] رکن اصلی قضایی ملل متحد

Private capacity                                  سمت شخصی

Probative value                                       ارزش اثباتی

procederal precondition                     پیش شرط آئینی

Procedural conditions                        شرایط شکلی

procedural default                             قصور مربوط به آئین دادرسی

procedural fairness                            انصاف رویه ای

Procedure                                          آئین دادرسی یا رسیدگی

Proceedings                                       مراحل رسیدگی

Proliferation of proceecdings              تکثر مراجع رسیدگی

Pronouncement                                 بیانیه

propriety of giving on advisory opinion                            درستی صدور نظریۀ مشورتی

Propriety of the Court                        شأن قضایی دیوان – مالکیت دعوا

proprio motu                                      رأساً – به ابتکار خود

Prosecutorial decision                        تصمیم دادستانی

Provisional measures                          اقدامات موقتی

pubic sitting                                        جلسۀ عمومی

Public hearing                                    جلسۀ استماع علنی

public international organization        سازمان بین المللی عمومی

public sitting                                      جلسۀ علنی

Punctum Pruriens Judicii                    مبانی اصلی رأی

questions of Procedure                      مسائل شکلی

quorum                                             حد نصاب

ramedial function                               وظیفۀ ترمیمی یا جبران

ratio decidendi                                   ادلۀ رأی

ratione loci                                         صلاحیت محلی

ratione materiae                                صلاحیت ذاتی یا موضوعی

ratione Personae                                صلاحیت شخصی

ratione Tempris                                  صلاحیت زمانی

realisation of justice                          تحقق عدالت

reason                                               مستدل – موجه

reasons in point of law                          دلایل حکمی یا حقوقی

receivability of the claim (case)                 قابلیت استماع دعوا

recta ratio                                          عقل سلیم

rectitude                                             [ایدۀ] صحت عمل

reductionist reasoning                       استدلال تقلیلی

reference                                            ارجاع

Registrar                                            دفتر دار دیوان

Registry                                              دفتر دیوان

regulation pro futuro                          مقرراتی برای آینده

rejection of request                            رد درخواست

rejoinder                                            جوابیۀ متقابل

replacing Judges                                 جایگزنی قضات

reply                                                   جوابیه – پاسخ

reply and rejoinden                            پاسخ و پاسخ متقابل

request                                              درخواست – تقاضا

request is made                                  طرح درخواست

res inter alios acta                               اصل نسبی بودن

res interpretata                                  تفسیر انحصاری

res Judicata                                        امر مختومه یا قضاوت شده

resign                                                 استعفا دادن

resolutory Points                                نقاط قوت

respondant = defendant                     خوانده

restitutio integrum                                      اعادۀ وضع به حال سابق

retributive Justice                                   عدالت تنبیهی

revision                                              تجدید نظر (دادرسی)

right to the law                                  حق برخورداری از رفتار قانونی

right to vote                                        حق رأی

rights in dispute                                  حقوق مورد اختلاف

rules of evidence                                قواعد حاکم بر ادلۀ اثبات دعوا

rules of Procedure                             قواعد دادرسی

rules of the Court                               قواعد رسیدگی یا دادرسی دیوان

seat of the Court                                 مقر دیوان

secret ballot                                        رأی گیری مخفی

senior Judge                              قاضی ارشد (قاضی که سابق] خدمتش بیش از سایر قضات است)

seniority of age                         ارشدیت بر اساس سن ( ارشدیت سنی)

sense of Judicial solidarity         احساس همبستگی قضایی

separate and dissenting opinions        نظریات جداگانه و مخالف

settlement pro future                         حل و فصلی برای آینده

sine qua non                                      شرط لازم

sit in a Particular case                         شرکت یا حضور یکی از قضات در یک دعوای خاص

solemn declaration                            اعلامیۀ رسمی

special ad hoc international Proceedings                رسیدگی های بین المللی خاص موردی

special agreement                              موافقت نامۀ خاص

sponte sua                                         برحسب اختیار

staff of the registrar                           کارمندان دفتر [دیوان]

staff rules                                           قواعد ناظر  بر کارکنان

standard of Proof                                معیار اثبات [دعوا]

standing                                             سمت در دعوا

Statement                                         بیانیه

statement of the facts                        مسائل موضوعی

statement of the law                          مسائل حکمی

statements                                           اظهارات

status quo ante                                  وضعیت موجود سابق

statute                                               اساسنامه

statute of the ICJ                                 اساسنامۀ دیوان بین المللی دادگستری

strict link                                            پیوند صریح – پیوند دقیق

strict observance                                با رعایت دقیق

subject of the dispute                         موضوع اختلاف

submission                                         لایحه

subsidiary means                               وسائل فرعی

substitute                                           علی البدل

substitute Procedure                          آئین جایگزینی

summary Procedure                           رسیدگی اختصاری

support                                              دفاعیه

survey in loco                                     معاینۀ محلی

tabula rasa                                         پیشینۀ ذهنی

take part in the decision                     شرکت در تصمیم گیری

taking of evidence                              تحلیل دلیل

term of office                                     مدت مأمریت

testifying                                                شهادت – گواهی

Textual analysis                                  تحلیل مبنی بر شند ( تحت اللفظی)

time- limit                                        مهلت

transaction Justice                              عدالت انتقالی

ultra Petita                                          خارج از خواسته

ultra vires                                           خارج از حدود اختیارات و صلاحیت قانونی

unable to act                                      معذور از انجام وظیفه

universal Judicial conscience                        وجدان قضایی جهانی

urgency                                                       فوریت

ut res magis valeat quam Pereatواجد معنا دانستن بهتر از بی معنا شمردن است (معروف به اثر مفید)

vacancy                                              کرسی قضات خالی یا بدون تصدی

very subject – matter                         مدلول

vice President                                    نایب رئیس

Volenti non fit injuria      اگر کسی دانسته قبول خطر کند، مستحق دریافت خسارت بابت زیان وارده نیست

Warrant                                            نیابت قضایی

Witnesses                                           شهود

written application                             دادخواست کتبی

written Pleadings                                دفاعیات کتبی

written Proceeding                            رسیدگی های کتبی

written statement                              اظهارات کتبی

تصویر: EURONEWS