خلاصه رای¬گیری در شورای امنیت سازمان ملل متحد در سال 2022: تلخکامی آمیخته با توافقنامه¬ها[1]
Adrian Steube[2]
مترجم: دکتر نسرین ترازی
پژوهشگر حقوق بینالملل
ویراستار: دکتر شهرام زرنشان
دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی
جنگ تمامعیار روسیه در سال 2022 علیه اوکراین بر شورای امنیت سازمان ملل متحد و از همگسستگی بعدی آن به عنوان موثرترین نهاد سازمان مذکور تاثیرگذار بود. با مقایسه آرای اعضای شورا در سال 2021 با سال 2022، واضح است که اختلافات به شدت افزایش یافته اما شورا همچنان به عملکرد خود ادامه میدهد. در سال 2021 از 59 پیشنویس قطعنامهای که مورد رای-گیری قرار گرفت، 48 قطعنامه به اتفاق آرا(81.36 درصد) رای مثبت دریافت کردند. در همان زمان تنها یک قطعنامه در سال 2021 وتو شد(S/2021/990). به این پیش¬نویس قطعنامه در مورد آب و هوا و امنیت و با حمایت مشترک 113 کشور، توسط هند و روسیه رای منفی داده شد. علاوه بر این، دولت اخیر در سال 2021 هفت بار رای ممتنع داده و یک بار از وتو استفاده نموده بود. چین نیز هفت بار رای ممتنع داده اما از وتوی خود استفاده نکرده بود. اعضای دائم باقی مانده(بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده) هر کدام یک بار در سال 2021 رای ممتنع داده و از وتوی خود استفاده نکرده بودند. تنها یک پیش¬نویس قطعنامه رد شد؛ زیرا نتوانست به حد نصاب آرا دست یابد(S/2021/667). این قطعنامه که از سوی چین و روسیه ارائه شده بود، بر بوسنی و هرزگوین تمرکز داشت. بنابراین در سال 2021 تنها دو قطعنامه از 59 قطعنامه¬ تحت رای¬گیری تصویب نشد. در سال 2021، 96.61 درصد از آرای قطعنامه موفقیت¬آمیز بود.
در سال 2022 این هماهنگی نسبی در شورا به طور قابل توجهی تغییر کرد. سال گذشته تنها 57.9 درصد از آرای مربوط به پیش¬نویس قطعنامه¬ها به اتفاق آرا(33 از 57) تصویب شد. این افزایش در آرای اعضای دائمی نیز منعکس شده است. در حالی که سه عضو دائم باقی مانده، هر یک از صفر رای منفی در سال 2021 به چنین دو رایی در سال 2022 و یک رای ممتنع اضافی در سال 2022 نسبت به سال 2021 رسیدهاند، روسیه در سال گذشته رای منفی خود را افزایش داده است. این دولت تعداد وتوهای خود را از یک مورد در سال 2021 به چهار مورد در سال 2022 و تعداد آرای ممتنع خود را از 7 مورد در سال گذشته به دوازده مورد در سال 2022 افزایش داد. در همان زمان چین یک بار در سال 2022 از وتوی خود استفاده کرد. علیرغم همکاری ظاهری چین و روسیه در شورا، چین به طور کامل با روسها همگرا نشده است. با این¬حال چین رای ممتنع خود را نسبت به دوازده سال گذشته به دو برابر رسانده است.
مطابق سنت، سه عضو دائم باقی مانده از آرای “نه” خود با هم استفاده کردهاند. این اتفاق دو بار در سال 2022 واقع گردید: اول با رای¬گیری در مورد قطعنامه S/2022/821 و پیش¬نویس روسیه با هدف تشکیل کمیسیونی برای بررسی ادعای این دولت مبنی بر این که (اقدامات) ایالات متحده و اوکراین با کنوانسیون سلاح¬های بیولوژیکی و همچنین قطعنامه S/2022/541 مطابقت ندارند و (بار دیگر) علیه پیش¬نویس قطعنامه رقیب روسیه در مورد مکانیسم کمک¬های بشردوستانه فرامرزی در سوریه. هر چند لازم به ذکر است که در هر دو مورد، آرای منفی سه عضو دائم باقی مانده به عنوان حق وتو محاسبه نمی¬شود؛ زیرا در هر دو مورد پیش¬نویس قطعنامه ارائه شده به حد نصاب رای لازم(9 رای) نرسیده است.[3]
دو قطبی شدن آرای اعضای شورا ناشی از رفتار حاکم بر رای¬گیری¬های این نهاد که مورد ملاحظه قرار گرفت، در مورد ده عضو منتخب نیز شمول پیدا کرده است. در سال 2021 هند از نظر تعداد رای ممتنع(سه مورد) علاوه بر یک رای منفی، در میان اعضای منتخب شورای امنیت پیشتاز بود. سایر اعضای منتخب از یک تا دو رای ممتنع داشتند. این تعداد در سال 2022 به طرز فاحشی افزایش یافت. آلبانی کمترین رای ممتنع را داشت(سه مورد). گابن با 9 رای ممتنع پیشتاز شد و پس از آن دو کشور آفریقایی دیگر(کنیا و غنا) و هند قرار گرفتند. همه کشورهای دیگر چهار تا پنج رای ممتنع داشتند. هیچ¬یک از ده عضو منتخب شورای امنیت رای منفی نداشت.
اگرچه تعداد پیشنویس قطعنامههایی که بدون اتفاق آرا در سال ۲۰۲۲ به رای گذاشته شدند، به طور چشمگیری افزایش یافت اما اکثر قطعنامهها همچنان مورد تایید قرار گرفتند. علیرغم تشدید روند سیاسیسازی شورا، 89.5 درصد از رای¬گیری¬های قطعنامه به نتیجه مثبت رسید. اگرچه این رقم نسبت به سال 2021 کمتر است اما نشان می¬دهد که مقداری همکاری باقی مانده است. با پنج عضو جدید در سال 2023- اکوادور، ژاپن، مالت، موزامبیک و سوییس- و پایان دوره هند، ایرلند، کنیا، مکزیک و نروژ ترجیحات کلی رای¬گیری احتمالا در سال 2023 تغییر خواهد کرد. تاکنون اولین مورد رای¬گیری سال در 9 ژانویه، حکم شش ماهه وجود یک کانال کمک¬های فرامرزی از ترکیه به سوریه را به اتفاق آرا تمدید کرد.[4][5]
[1] https://www.passblue.com/2023/01/09/voting-wrap-up-of-the-un-security-council-in-2022-bitterness-mixed-with-agreements/
[2] آدریان استیوب دانشجوی کارشناسی ارشد در رشته روابط بین¬الملل و دیپلماسی در دانشگاه تریر آلمان و دارای مدرک لیسانس در رشته علوم سیاسی از دانشگاه کاسل است.
[3] برای ملاحظه شکلهای متخذ از جداول جلسات و برآمدهای شورای امنیت سازمان ملل متحد به نوشتار اصلی رجوع نمایید.
[4] این مقاله برای اثبات اینکه سه عضو دائم باقی مانده در سال 2022 هیچ وتویی نداشته¬اند، به روزرسانی گردید.
[5] ویراستار ادبی: صادق بشیره(گروه پژوهشی آکادمی بیگدلی)